estherhugenholtz: Writing (Writing)

Hieronder vind u de derasja (droosje) die ik op vrijdagavond 21 mei heb gehouden in de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam.


Er zijn meerdere wegen naar de misjkan – pluralisme van kedoesja

Dit is mijn eerste keer dat ik in de LJG Amsterdam een droosje geef en wij boffen niet met deze parsje!
Dit is een complexe, moeilijke parsje met vele lijnen die door elkaar lijken te lopen. Parasjat Naso lijkt willekeurig en obscuur en adresseert een aantal moeilijke thema’s.

De vraag is: is de parsje ook willekeurig? We gaan op een korte ontdekkingsreis om een patroon te vinden.
Wat kunnen wij van dit ogenschijnlijk onsamenhangende stuk tekst leren?

 

De parsje in vogelvlucht vertelt het verhaal van:

-          Volkstelling van Gersonieten, Merarieten en Kehatieten die dienen in de ontmoetingstent.

-          Rituele onreinheid door tza’arat (een soort Bijbelse lepra), zav (genitale emissies) en toemat met (rituele onreinheid door de dood).

-          Het Sota ritueel van de vrouw die van overspel wordt verdacht.

-          De Nazir: de man of vrouw die zich toewijdt aan een ascetisch leven zonder wijn en zonder het haar te knippen.

-          De Priesterzegen (Birkat Kohaniem).

-          Het opzetten van het tabernakel en de twaalf stamleiders die hun vrijwillige offers komen brengen.

-          Mosjé spreekt met de Eeuwige in de ontmoetingstent.

 

De vraag is natuurlijk of er een onderliggend thema is. Wat is het belang van zoveel detail? En wat hebben al deze elementen gemeen?

Laten we drie mysterieuze thema’s nader bekijken: de Birkat Kohaniem, de Sota, en de Nazir.

De eerste is ons bekend en vertrouwd. De andere twee, echter, zijn onbegrijpelijker.
Maar het verbindende element is dat ze allemaal te maken hebben met de misjkan (het tabernakel) als symbol van de goddelijke aanwezigheid in onze wereld. En ze hebben allemaal te maken met kedoesja - heiliging.
Nadat we deze drie elementen besproken hebben, gaan we in op wat heiliging ons progressieve Joden vandaag de dag nog te bieden heeft.


Birkat Kohaniem/Priesterzegen: - dit is uiteraard bekend uit de liturgie.
In de parsje staat er emor lahem (Num 6:23) wanneer de Eeuwige de Kohaniem gebiedt het volk te zegenen. Volgens Rashi staat er emor lahem (meervoud) zodat iedereen - de hele kille (gemeenschap) de zegen kon horen en ontvangen. Iedereen telt mee.

Er is een interessant spanningsveld wat betreft de Priesterzegen. Wij zeggen de Birkat Kohanim voor onze kinderen op Sjabbat terwijl de overgrote meerderheid van ons geen Kohaniem zijn. Toch wordt Israël een goy kadosj (een heilig volk) een een mamlechet kohaniem (een koninkrijk van Priesters) genoemd. Het is belangrijk om te onthouden dat dit niet doelt op de zogenaamdede 'superioriteit' van het Joodse volk maar doet ons juist herinneren aan onze opdracht om de wereld te vervolmaken. Kortom: wees de zegen die je wilt ontvangen. 
 

Sota is het ritueel van de van overspel verdachte vrouw die voor de Kohen moet verschijnen.

Het is wel zo dat haar man haar eerst moet waarschuwen dat hij haar verdenkt en haar aanspreken op wat (in in deze patriarchale cultuur) op verdacht gedrag lijkt. Mocht zij deze waarschuwing in de wind slaan, dan heeft hij het recht om haar officieel te betichten.

Zij moet voor de Kohen verschijnen en de bittere wateren drinken.  Dit is gewijd water uit een aardewerken pot waarin stof van de vloer van de misjkan is vermengt. Tevens wordt er een vloek met de Naam van God op perkament geschreven en in het water opgelost. De vrouw moet vervolgens een eed afleggen bij de Kohen.

Als zij schuldig is dan zwelt haar buik en verschrompelt haar schoot. Is zij onschuldig dat zal zij zwanger worden.

Is deze zwangerschap een beloning voor haar trouw? Volgens Rabbi Akiva in de Babylonischa Talmoed, Masechet Sotah 26a werd een onvruchtbare vrouw vruchtbaar door de wateren.
Hoe kunnen we dit bizarre ritueel begrijpen in het kader van kedoesja - heiligheid?

In de
Bavli Kiddoesjin 30b  staat de er sjalosj sjoetafim (drie partners) betrokken zijn in de schepping van nieuw leven: de man, de vrouw, en de Eeuwige. Samen vormen zij een uniek verbond.

De parallel met het Gouden Kalf (egel hazahav) dat beschreven staat in Exodus 32 dwingt zich aan ons op. Hierbij het beeld wat de Israëlieten aanbaden verbrand, vermalen en opgelost in water. De Bne Israel werden gedwongen om er van te drinken.

Spirituele monogamie en echtelijke monogamie staan gelijk aan elkaar.
Kunnen we toch nog een relevante boodschap opmaken uit het Sota ritueel?

In
Bavli Sjabbat 116a staat geschreven over het Sota ritueel dat God bereid is om Zijn Naam te laten wissen voor sjalom bayit (een vredig gezinsleven) tussen man en vrouw. Hoe moeilijk het Sota ritueel ook te begrijpen is voor de moderne mens kunnen we er toch misschien uit opmaken dat het Sota ritueel de kracht heeft om een vloek tot zegen te maken, om een vrouw te redden van de schaduw van verdenking, om de harmonie tussen echtelieden te herstellen. De verdachtmaking van ontrouw kan worden getransformeerd tot een symbool van trouw - tussen man en vrouw en tussen God en mens. Heiliging door trouw is hier het thema.

 

De Nazir (nazireeër) functioneert als tegenhanger van de Kohen. De Nazir is iemand die vrijwillig kiest om een gewijd bestaan te leiden voor een bepaalde periode. Dit doet hij (of zij) door het afzweren van wijn en druifproducten en door het laten groeien van het haar. In deze parsje staat beschreven hoe de Nazir ook heilig is. Ki yazir l’adonai, kadosj adonai. Want hij is gewijd aan de Eeuwige en heilig voor de Eeuwige. Deze formulering, kadosj l'adonai staat ook op de diadeem van de Hogepriester geschreven.

In tegenstelling tot Priesterschap is naziroet een vrijwillig en egalitair principe. Elk Jood (ook een vrouw) kan een Nazir worden.

Interessant is dat een Kohen zijn allernaasten mag begraven ondanks het risico van rituele verontreiniging door toemat met. Een Nazir, echter, mag niet eens zijn naaste familieleden begraven omdat ook hij onrein kan worden. De parsje (Num 6:7) geeft hiervoor een reden: ‘ki nezer elohav al rosjo - omdat de kroon van de Eeuwige op zijn hoofd rust’.) Waarom het verschil tussen de Kohen en de Nazir? Men zou verwachten dat de restricties voor de Kohen nog altijd zwaarder zouden moeten zijn. De uitleg is dan ook dat de Nazir vrijwilig kiest voor zijn restricties, en de Kohen niet. Aangezien het Priesterschap een overerfelijke functie is erkent de Torá dat het onrechtvaardig zou zijn om de Kohen te veroordelen tot een situatie waarin hij niet eens zijn dierbaren kan begraven. De Nazir, echter, kiest bewust voor zijn of haar positie, zoekt die extra heiligheid op en moet daarvoor de consequenties aanvaarden. Hiermee wordt de Nazir ook een beetje een Kohen.

Een vergelijking tussen de twee posities dringt dan zichzelf ook op. Zoals de Nazir is heiliging iets waar we onszelf aan kunnen verbinden, hoe moeilijk die keuze ook is. En soms is heiliging iets wat je gewoon moet aanvaarden en moet integreren in je bestaan, zoals de Kohen.

 

Samenvattend zouden we kunnen betogen dat zingeving is de kunst van een lijn zien in het alledaagse of het willekeurige.

Wij lezen de Tora liefdevol met de vooronderstelling dat de tekst – hoe obscuur of problematisch ook - ons dieper inzicht kan geven.

Dit typisch Joodse en rabbijnse proces van kritisch en zorgvuldig lezen schept een dynamische relatie tussen ons, de tekst en de Eeuwige.

 

Ondanks zijn ondoorgrondelijkheid, zien wij patronen in de parsje die allen wijzen in de richting van kedoesja/heiliging. Zoals de priesterzegen die het volk heiligt, de Sota die gezegend kan worden door haar huwelijkse trouw en de Nazir die door eigen initiatief een rijker geloofsleven kan ervaren.

Maar wat betekent heiliging voor ons vandaag de dag? Blijft het alleen maar bij oude en obscure rituelen? Nee. Heiliging geeft ons de opdracht om bewust en ethisch met ons Jodendom bezig te zijn. Zonder betrokkenheid bij de wereld kan kedoesja introvert worden. Het is juist onze opdracht – vooral ook als progressieve Joden – om zelfbewust met beide benen in de moderne wereld te staan.

Kedoesja heb je niet – je streeft het na. Ik nodig u uit om na te denken over hoe bijzondere momenten en daden uw leven verrijken. Is dat door tikkoen olam? Door het doen van mitswot? Door lernen? Of door intens te genieten van de natuur en de wereld om ons heen? Door in aanraking te komen met de eigen creativiteit? Door het koesteren van menselijke relaties?

 

Dit is namelijk de kracht van deze parsje: het leert ons over een pluralisme van kedoesja – een modern thema. Net zo goed dat er verschillende manieren zijn om Joods te zijn, leert parasjat Naso ons dat er verschillende manieren zijn om kedoesja na te streven: door werk, ritueel, talent, devotie, (huwelijkse) trouw, gebed, creativiteit, liefde enzovoorts. Wij moeten ieder onze eigen manier vinden en daar met integriteit en authenticiteit – en niet te vergeten, vreugde - naar handelen. Zo kunnen we altijd de dialoog aangaan. Met elkaar en de Eeuwige. Er zijn namelijk altijd meerdere wegen die naar de misjkan leiden.

 

Sjabbat sjalom.

 

estherhugenholtz: For discussing Torah and mitzvot (V'ahavta)
In verband met mijn fimpje over de Sjabbat kaarsen volgt hier een korte bespreking van een originele website met een uniek concept.

In Nederland zijn er vaak discussies over de zogenaamde 'koopzondag'. Is het een recht van consumenten om op hun gemak in het weekend te consumeren? Of is het een recht van o.a. winkeliers en winkelpersoneel om te genieten van een welverdiende rustdag? Ik pretendeer niet dat ik op dit complexe vraagstuk een antwoord heb.

Toch is het belangrijk om de Sjabbat in een breder kader te plaatsen dan alleen een Joods-religieus fenomeen. Ik beschouw de Sjabbat (en daarmee in het verlengde: 'het weekend') als één van de grootste geschenken van de Joodse traditie aan de mensheid. Dat de Joodse traditie deze rust inluidt met het aansteken van Sjabbat kaarsen en met het opstellen van een rijke traditie aan restricties en rituelen is uniek aan ons. Het achterliggende idee van het bewust cultiveren van rust hoeft echter niet uniek aan de Joodse traditie te zijn. Rust is geen luxe. Het is een recht. Deze gedachte kunnen wij zeker met de mensheid delen.

Dat was dan ook het idee van
'The Sabbath Manifesto', een nieuw virtueel initiatief van een groep Joodse kunstenaars. Onderdeel van de 'slow movement' (een maatschappelijke beweging die pleit voor een minder gehaast en zinvoller bestaan), proberen de initiatiefnemers van The Sabbath Manifesto lezers van hun site instrumenten aan te reiken waarmee zij op een speelse en creatieve wijze ook een mate van Sjabbatrust in hun leven kunnen integreren. De website noemt tien principes als handvatten voor een eigentijdse en vrijblijvende Sabbatsviering voor een algemeen publiek. Een aantal van deze principes zijn: 'maak contact met dierbaren', 'geniet van het buitenleven', 'steek kaarsen aan' en 'vermijd commercie'.

De strak en minimalistisch vormgegeven website is zowel informatief als interactief en er is voldoende ruimte voor reactie.

Tot slot roept de website op tot een 'National Unplugged Day' op 20 maart. Misschien niet van toepassing voor een Nederlands lezerspubliek maar toch de moeite waard om te overdenken.

Ik wens u alvast een fijn, inspirerend en rustgevend weekend of Sjabbat.
estherhugenholtz: Me (Default)
"B'chol levav'cha - met heel het hart"
Mitzvot voor een modern Jodendom

Tweede aflevering van een reeks video's over mitzvot vanuit traditioneel-, liberaal- en progressief-Joods perspectief.

Deze aflevering, 'Challe maken en nemen' is de de tweede van een drie-delige serie over de 'vrouwen mitzvot': Sjabbat kaarsen aansteken, challe bakken en nemen en het maandelijkse bezoek aan het mikwe (ritueel bad).


Challe maken from Esther Hugenholtz on Vimeo.

In deze mini-sjioer ('Joodse les') leg ik uit wat de diepere betekenis is van het maken en nemen van challe, het sjabbatsbrood. De mitswe van challe maken refereert niet alleen naar het gevlochten brood zelf maar ook naar het afzonderen van de 'challe', een deel van het deeg als symbolisch dankoffer. Vervolgens krijgt de kijker uitleg over en een demonstratie van verschillende vlechttechnieken. Tot slot volgt er een persoonlijke reflectie.

(Het eindproduct uit het filmpje - de challe afgebakken! foto: Dave Middleton)
 

De mitswe van challe nemen uit Thora:
Bemidbar (Numeri) 15:17-21

"De Eeuwige zei tegen Mosjé: ‘Zeg tegen de Israëlieten: "Wanneer jullie eenmaal in het land zijn waar ik je naartoe breng, en van de opbrengst van de akkers eten, schenk dan een deel ervan aan de Eeuwige. Maak van het eerste deeg een brood en sta dat af, zoals je ook na het dorsen een deel van je graan afstaat. Van je eerste deeg moet je iets afstaan aan de Eeuwige, jullie en alle komende generaties."

U kunt hieronder de beracha (zegenspreuk) over het nemen van challe lezen die in de video genoemd wordt:

בָרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵֽינוּ מֶֽלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר קִדְּשָֽׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו, וְצִוָּֽנוּ לְהַפְרִישֹ חַלּה מִן הָעִסּה

Baroech ata Adonai, Elohénoe melech haolam, asjer kidsjanoe bemitswotav wetsiwanoe lehafrisj challa min haisa.

Geprezen bent U, Eeuwige onze God, Koning van tijd en ruimte, die ons leven heiligt met Zijn voorschriften en die ons opdraagt challe te nemen van het deeg.

De laatste aflevering zal gaan over het (maandelijks) gebruik van het mikwe. Daarmee zal de driedelige serie over 'vrouwen mitzvot' worden afgesloten.

Vervolgens zal er een miniserie verschijnen over wat traditioneel werd gezien als 'mannen mitswot' en hoe mannen en egalitair-Joodse vrouwen deze mitswot zich eigen kunnen maken: tzitzit (talliet), tefillien en talmoed thora.
estherhugenholtz: Me (Default)
"B'chol levav'cha - met heel het hart"
Mitswot voor een modern Jodendom

Eerste aflevering van een reeks video's over mitswot vanuit traditioneel-, liberaal- en progressief-Joods perspectief.

Deze aflevering, 'Sjabbat kaarsen' is de eerste van een drie-delige serie over de 'vrouwen mitswot': Sjabbat kaarsen aansteken, challe bakken en nemen en het maandelijkse bezoek aan het mikwe (ritueel bad).




In deze mini-sjioer ('Joodse les') leg ik uit wat de diepere betekenis is van het aansteken van de Sjabbat kaarsen plus een persoonlijke reflectie. Vervolgens volgen er instructies voor hoe men de kaarsen dient aan te steken.
 


foto: Dave Middleton

U kunt hieronder de beracha (zegenspreuk) over de kaarsen lezen die in de video genoemd wordt. De beracha is te vinden op blz 378 van 'Seder Tov Lehodot', de sidoer (gebedenboek) van het
Nederlands Verbond voor Progressief Jodendom.
 
 

בָרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵֽינוּ מֶֽלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר קִדְּשָֽׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו, וְצִוָּֽנוּ לְהַדְלִיק נֵר שֶׁל שַׁבָּת.

Baroech ata Adonai, Elohénoe melech haolam, asjer kidsjanoe bemitswotav wetsiwanoe lehadlik ner sjel Sjabbat.

Geprezen bent U, Eeuwige onze God, Koning van tijd en ruimte, die ons leven heiligt met Zijn voorschriften en die ons opdraagt de Sjabbatlichten te ontsteken.


Vervolgens zal er een miniserie verschijnen over wat traditioneel werd gezien als 'mannen mitswot' en hoe mannen en egalitair-Joodse vrouwen deze mitswot zich eigen kunnen maken: tzitzit (talliet), tefillien en talmoed thora.

De volgende twee afleveringen zullen gaan over het maken en nemen van challe (sjabbatsbrood) en over het (maandelijks) gebruik van het mikwe. Daarmee zal de driedelige serie over 'vrouwen mitzvot' worden afgesloten.

Profile

estherhugenholtz: Me (Default)
Esther Hugenholtz

January 2011

S M T W T F S
      1
2345678
9101112131415
16171819202122
232425 26272829
3031     

Syndicate

RSS Atom

Most Popular Tags

Style Credit

Expand Cut Tags

No cut tags
Page generated Jul. 25th, 2017 06:55 am
Powered by Dreamwidth Studios